Endeldarmkanker: vaak geen operatie meer nodig
Endeldarmkanker: vaak geen operatie meer nodig
Wie de diagnose endeldarmkanker kreeg, moest tot voor kort meestal rekenen op een grote operatie waarbij de hele endeldarm werd verwijderd. Nieuw onderzoek laat zien dat dat vaak niet meer nodig is.
Wat is er veranderd?
Jaarlijks krijgen ongeveer 3.500 mensen in Nederland de diagnose endeldarmkanker. De standaardbehandeling was lang een operatie waarbij de endeldarm, en soms ook de anus, werd weggehaald. Dat heeft vaak grote gevolgen: een tijdelijk of blijvend stoma, vaak aandrang voor ontlasting en problemen met plassen of seksualiteit.
Op 24 augustus 2026 verscheen in The Lancet Oncology de STAR-TREC-studie, mede onder leiding van het Radboudumc, het LUMC en het Antoni van Leeuwenhoek. Aan het onderzoek deden 503 patiënten mee. Zij konden zelf kiezen tussen een operatie en een orgaansparende behandeling. De grote meerderheid koos voor het laatste. Die groep kreeg:
- een korte serie bestralingen, of
- een combinatie van bestraling en chemotherapie (chemoradiatie).
De resultaten
Na een jaar was de orgaansparende behandeling bij 79% van de patiënten die chemoradiatie kregen effectief. Een operatie was dan niet meer nodig, of het bleef bij een kleine ingreep via de anus waarbij de endeldarm behouden bleef. In de groep met alleen een korte serie bestralingen was dat 61%.
Chirurg-oncoloog Hans de Wilt noemt de nieuwe opties “een enorme verbetering voor de kwaliteit van leven”. De Nederlandse richtlijnen zijn aangepast: patiënten kunnen nu kiezen voor een orgaansparende behandeling, waarbij chemoradiatie de voorkeur heeft.
Belangrijke kanttekeningen
- Het gaat om patiënten met endeldarmkanker in een vroeg of intermediair stadium. Bij gevorderde tumoren blijft verwijdering van de endeldarm soms noodzakelijk.
- De resultaten gelden voor 12 maanden. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of de endeldarm ook op de lange termijn behouden blijft.
- De behandeling is zwaar. Een patiënte in het NOS-artikel noemt de vijf weken bestraling en chemotherapie “geen pretje”, maar ook iets wat voorbijgaat.
Hyperthermie: een waardevolle toevoeging aan chemoradiatie
Als chemoradiatie zo’n centrale rol krijgt, wordt de vraag belangrijker hoe je die behandeling zo effectief mogelijk maakt. Daar komt hyperthermie in beeld.
Bij hyperthermie wordt het tumorgebied tijdens de bestraling en chemotherapie gecontroleerd verwarmd, tot ongeveer 41–43 °C. De fysiologische rationale is zeer sterk:
- Hyperthermie versterkt de werking van chemotherapie. Warmte vergroot de doorbloeding en helpt het middel dieper in het tumorweefsel door te dringen.
- Hyperthermie is een van de krachtigste radiosensitizers. Door de betere doorbloeding stijgt het zuurstofgehalte in de tumor, en zuurstofrijke cellen zijn gevoeliger voor bestraling. Warmte remt bovendien het herstel van stralingsschade in de cel.
Wat zegt het klinisch onderzoek? Hyperthermie bij endeldarmkanker is onderzocht in de situatie van lokaal gevorderde tumoren, waarbij chemoradiatie vóór een operatie wordt gegeven. Een systematische review en meta-analyse uit 2024 (12 studies, 760 patiënten met lokaal gevorderde endeldarmkanker) concludeert dat de combinatie van chemoradiatie en hyperthermie haalbaar is, met een pCR-percentage van 19% en uitstekende overleving op de lange termijn. In een Duitse vergelijking van 106 patiënten lag het percentage volledige tumorverdwijning significant hoger (22,5%). In de prospectieve HyRec-studie verdween de tumor volledig bij 28% van de patiënten met lokaal gevorderde endeldarmkanker, bij een behandeling die goed te verdragen was.
Wilt u weten of hyperthermie in uw situatie een optie is? Neem contact op met het Centrum Hyperthermie.
Een patiënte vertelt
Wat dit in de praktijk kan betekenen, vertelt een recente patiënt het best zelf. Deze patiënt werd in het Antoni van Leeuwenhoek behandeld met chemoradiatie en kreeg daarnaast hyperthermie bij ons. De patiënt beschrijft de behandelingen als prettig en had de indruk dat de bijwerkingen van de chemo en bestraling verlicht werden en dat er meer energie was. Bij de controle bleek de tumor verdwenen. Haar verhaal laat zien hoe het kan voelen om de standaardbehandeling te combineren met hyperthermie.
Lees haar volledige verhaal op onze pagina Ervaringen.
Meer lezen over hyperthermie en kanker? Bekijk dan de andere artikelen op onze blog.
Bronnen: Bach S. et al., STAR-TREC, The Lancet Oncology, DOI 10.1016/S1470-2045(26)00228-7; Ademaj A. et al., Strahlentherapie und Onkologie 2024, DOI 10.1007/s00066-024-02312-9; Schroeder C. et al., Int J Hyperthermia 2012;28(8):707-14; Ott O. et al., Cancers 2021 (HyRec-studie).
